Kcyński styczeń 48 lat temu

Kcynia, II wojna światowa, styczeń 1945

     Kcyński styczeń 48 lat temu
     Świadomość dokonanych przez hitlerowców cierpień, krzywd i upokorzeń szła w parze z radością oswobodzenia i końca wojny, wyzwalała przyjazne uczucia do armii niosącej wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej. Głoszone przez podziemie hasła o zamianie jednej okupacji na drugą dotarły tylko do świadomości części społeczeństwa. Tak było w styczniu 1945 roku.

     Tamten styczeń sprzed prawie pół wieku był bardzo mroźny (temperatura poniżej 20 stopni C). Dziewiętnastego, a był to piątek, o 17:30 ostatni zorganizowany pociąg niemiecki opuścił miasto i odjechał w kierunku Nakła. Następnego dnia pozostali Niemcy opuszczali Kcynię w popłochu, kierując się na zachód.
     Miasto robiło wrażenie opustoszałego. Tylko gdzieniegdzie po ulicach przemykali nieliczni przechodnie. Dawało się wyczuć, że nastąpi coś ważnego. Pamiętam, 21 I (nie wiem dlaczego oficjalnie przyjmuje się datę 22 I) około 20:00 od strony Damasławka (Gniezna) długotrwałą ciszę zaczął rozdzierać wzmagający się stopniowo szum motorów i chrzęst gąsienic. Zadawano sobie pytanie - czyje to czołgi.
     Przy wjeździe do miasta obok rzeźni na ul. Poznańskiej pojawiły się 3-4 radzieckie czołgi. Przystanęły na wysokości dzisiejszego dworca PKS. Na czołgach byli żołnierze z czerwoną gwiazdą. Pytali, czy są w mieście Niemcy, pytali o drogę na Osiek. Żołnierzy spotkało gorące powitanie. Były uściski, pocałunki, łzy w oczach. Witano ich chlebem i solą, jakaś kobieta dała dowódcy kwiaty. Wznoszono gromkie okrzyki "Niech żyją nasi oswobodziciele". Niektóre domy przystrojono biało-czerwonymi flagami. W międzyczasie inni obywatele miasta zrzucili z siedziby Kcyńskiej NSDAP (dzisiejszy kościół farny) hitlerowskie godło, a na ulicę wynieśli popiersie Hitlera. Radzieckie czołgi rozjechały znienawidzone symbole.
     Dowódca czołgów w stopniu kapitana przeszedł trasę przejazdu pieszo i naniósł na swoją mapę poprawki. "Tanki" przejechały dzisiejszą ulicą Dworcową oraz 22 Stycznia i skierowały się na Wyrzysk. Wieczorem odbył się wiec mieszkańców miasta. W obiekcie dzisiejszego kościoła farnego (w czasie okupacji siedziba hitlerowskiej NSDAP) zawiązał się Komitet Obywatelski, na czele którego stanął Stefan Olszak - przed wojną sekretarz Zarządu Miejskiego. W skład Komitetu weszli m. in. Franciszek Polinkiewicz, Jan Gąsior, Franciszek Grajkowski, Józef Maćkowski, Władysław Rygiel, Józef Tonn.
     Nazajutrz organizowano administrację obywatelską (na czele Franciszek Wachowiak). Przystąpiono do zabezpieczenia opuszczonego i porzuconego przez Niemców mienia; uruchomiono młyn i piekarnię, przystąpiono do organizowania szkolnictwa i biblioteki. Ludzi ogarnęła autentyczna chęć działania. W budynku Zakładu Poprawczego Rosjanie urządzili szpital dla rannych żołnierzy walczących na Wale Pomorskim. Prawdopodobnie wyższej rangi dowództwo miało siedzibę w pałacu w Tupadłach koło Kcyni.
     W budynku kościoła poklasztornego był jeszcze poniemiecki magazyn wojskowy. Osiemdziesięciu sześciu poległych w rejonie Kcyni żołnierzy radzieckich pochowano w zbiorowej mogile na miejscowym cmentarzu parafialnym. Wszyscy cieszyli się z oswobodzenia miasta. - "Pierwsze oznaki nie takich czasów jakie sobie wyobrażano nastąpiły kilka miesięcy później" - tak wspomina tamten styczeń p. Edmund Kalka - 74-letni mieszkaniec Kcyni.
     Podobnie było w innych miastach Pałuk. Nasze społeczeństwo przyjęło żołnierzy radzieckich bez wrogości i nienawiści, ale z pewnym niedowierzaniem. Świadomość dokonanych przez hitlerowców cierpień, krzywd i upokorzeń szła w parze z radością oswobodzenia i końca wojny, wyzwalała przyjazne uczucia do armii niosącej wyzwolenie spod okupacji hitlerowskiej. Głoszone przez podziemie hasła o zamianie jednej okupacji na drugą dotarły tylko do świadomości części społeczeństwa. Ludzie stanęli w obliczu konieczności tworzenia podstaw swego bytu w kraju zrujnowanym, pogrążonym w chaosie, o zmienionym kształcie terytorialnym. Do działania przystąpili pełni wiary w lepsze jutro. Niestety - czasy jakie później nastały pokazały prawdziwe oblicze totalitarnego systemu. Świętowane kolejne rocznice tzw. wyzwolenia przepojone były akcentami propagandowymi. Na prawdziwą wolność trzeba było czekać 45 lat.