Nie jesteś skazany na ból

Ważny plan leczenia
    Nie jesteś skazany na ból
    Istnieje duże prawdopodobieństwo, że w którymś momencie naszego życia doświadczymy bólu lub też będziemy świadkami cierpienia naszych bliskich. Zawsze w takiej sytuacji należy się nam i naszym bliskim pomoc.

    Jest sprawą naturalną, że w obliczu stresu, jakim jest ból, reagujemy emocjonalnie - od zachowań depresyjnych do wyrażenia niepokoju i złości. Często wpadamy w panikę i odruchowo przyjmujemy wiele leków. W przypadku nowego bólu lub powtarzających się dolegliwości bólowych powinniśmy zgłosić się do swego lekarza. Zastanawiamy się, jak opowiedzieć mu o naszych dolegliwościach, które wydają się nam jakieś obce i krępujące. Obawiamy się, że możemy być źle zrozumiani. Czasami możemy odnosić wrażenie, że zbyt często zgłaszamy się do swojego lekarza i niepotrzebnie tracimy czas. Takie przekonanie prowadzi nas do bezradności i powoli stajemy się ofiarami bólu. Co w takiej sytuacji należy zrobić? Oto kilka praktycznych zaleceń:
    - Wyraźnie informujemy o swoim bólu, mówiąc lekarzowi:
        * jak boli - ból bywa kłujący, piekący, ostry, tępy, ściskający, wędrujący, z zaburzeniami czucia w rodzaju „mrowienia” lub nadwrażliwości na dotyk; ból możemy odczuwać w różny sposób - każdy ból jest inny;
        * jak mocno boli - słabo, umiarkowanie, mocno lub używając skali; od 0 do 10 (0 - brak bólu, 10 - ból najsilniejszy, jaki możemy sobie wyobrazić);
        * gdzie boli - po dotknięciu, przy poruszaniu się, dokąd promieniuje;
        * kiedy boli - ciągle, w sposób przerywany, w nocy, w ciągu dnia.
    - Informujemy lekarza o swojej historii bólu: jak dotychczas odróżnialiśmy ból, czy łatwo było złagodzić go lekami (które były skuteczne), czy obecny ból jest podobny do poprzednich, czy ma odmienny charakter.
    - Prosimy lekarza o przedstawienie planu leczenia bólu. Pytamy o częstość podawania leków oraz co zrobić, kiedy ból nie ustąpi lub szybko powróci. Starajmy się dowiedzieć, jakie są możliwości podawania dodatkowych dawek leków w razie nagłego nasilenia bólu i co zrobić, gdy ból nasila się w nocy.
    - Gdy w czasie wizyty u lekarza odczuwamy ból, należy domagać się jego zmniejszenia jeszcze w czasie pobytu w poradni lub szpitalu. Jeżeli lekarz uzna, że powinno boleć, należy pójść do innego lekarza lub zgłosić do Poradni Leczenia Bólu. Nie należy godzić się na odejście z bólem i bez planu na szybkie jego złagodzenie. Nie powinniśmy przejmować się tym, że ktoś może nas przestać lubić.
    - Zgłaszajmy się do lekarza wcześnie, gdy nas boli w ciągu dnia; nie czekajmy aż nadejdzie wieczór. Niektóre bóle nasilają się właśnie w nocy. Gdy zaczyna nas boleć w piątek zgłośmy się w tym samym dniu do lekarza, bo nasz system opieki zdrowotnej w czasie weekendu działa słabiej.
Zdarza się, że potrzeba stosowania leków przeciwbólowych na stałe jest ignorowana, gdy trafimy z różnych powodów do innego lekarza lub szpitala. Powinniśmy przedstawić plan leczenia zaproponowany przez swojego lekarza i domagać się kontynuowania tego leczenia, jeśli nie zostaną przedstawione ważne przyczyny do zmiany dotychczasowego postępowania. Nadal wielu lekarzy obawia się uzależnienia swych pacjentów od silnych leków przeciwbólowych i są skłonni do podawania ich tylko w razie bólu. Pacjentów i ich rodziny wprowadza w zakłopotanie reakcja personelu medycznego lub aptecznego, który daje do zrozumienia, że przyjmujemy zbyt silne środki przeciwbólowe i zbyt często. Z drugiej strony ból przewlekły pojawia się przez szereg miesięcy i powoduje cierpienie przez większość dnia i często również w nocy. Dlatego też przyjęto zasadę, iż każdy pacjent, który doświadcza ból trwający dłużej niż 12 godzin na dobę, wymaga stałego przyjmowania leku przeciwbólowego rozpisanego w schemacie godzinowym w taki sposób, aby czas działania skutecznie znoszący ból pokrywał całą dobę.
    Część leków przeciwbólowych dostępnych w naszych aptekach bez recepty działa zwykle przez 3-4 godziny.
    W dyspozycji lekarza są leki przeciwbólowe o długim okresie działania np. 12- i 24-godzinnym w postaci tabletek o powolnym uwalnianiu leku lub leki o 72-96-godzinnym działaniu w postaci plastrów.
    Gdy lekarz przepisze nam środki o długim działaniu, powinniśmy domagać się zaopatrzenia w dodatkowe dawki leku, tzw. dawki ratownicze na wypadek nagłego silnego ból. Ból ten może pojawić kilka razy w ciągu doby.
    W przypadku bólu występującego przez mniej niż 12 godzin w ciągu doby schemat leczenia powinien uwzględniać rytm dobowy. Jeśli ból występuje w ciągu dnia, najczęściej podaje się leki przeciwbólowe o krótkim czasie działania co 4 lub co 6 godzin, lub jedną dawkę leku o długim 12-godzinnym działaniu.
    W każdym schemacie postępowania przyjmuje się za zasadę podawanie leku zapobiegawczo, czyli przed wystąpieniem bólu. Celem tego podejścia jest niedopuszczenie do powstania bólu. Zdecydowanie odchodzi się od przyjmowania leków na żądanie czyli w razie bólu, które zakłada opóźnione postępowanie i naraża pacjenta na niepotrzebne cierpienie.
    Reasumując: chociaż nie każdy ból można łatwo opanować, to jednak gdziekolwiek się znajdujemy powinniśmy się domagać prawa do uwolnienia od niego.

Andrzej Stachowiak
doktor nauk medycznych
specjalista chorób wewnętrznych
specjalista medycyny paliatywnej

Regionalny Zespół Opieki Paliatywnej - Dom Sue Ryder
w Bydgoszczy