Nowy okres raportowania o dostępności obiektów do GUS. Termin do końca marca 2025 r.

Ustawa o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wprowadza obowiązek raportowania stanu zapewniania dostępności przez każdy podmiot publiczny. Mijają cztery lata od ostatniego terminu składania raportów do GUS. Do 31 marca 2025 r. każdy podmiot publiczny musi opracować nowy raport obrazujący przede wszystkim to, jak spełnia minimalne wymagania w zakresie zapewniania dostępności opisane w art. 6 ustawy. Raport ten powinien zostać opublikowany na stronie Biuletynu Informacji Publicznej danego podmiotu lub jego stronie internetowej, jeśli nie posiada BIP.

Zakres raportowania zawiera informacje o: spełnianiu (bądź nie) przez dany podmiot minimalnych wymagań w zakresie dostępności architektonicznej, cyfrowej oraz informacyjno-komunikacyjnej (art. 6 ustawy), zapewnianiu dostępu alternatywnego wraz z uzasadnieniem konieczności jego zastosowania (art. 7 ustawy o zapewnianiu dostępności), o otrzymanych wnioskach czy też żądaniach zapewnienia dostępności i postępowaniu skargowym

Jak zatem raportować?

Złożenie stosownego raportu następuje wyłącznie poprzez wypełnienie formularza dostępnego na dedykowanej podstronie portalu sprawozdawczego GUS. Raport samodzielnie składa każdy podmiot publiczny, który posiada nr REGON i znalazł się w katalogu podmiotów publicznych do których GUS wyśle (do końca grudnia 2024 r.) powiadomienie o obowiązku wypełnienia raportu. Informacja ta jest przesyłana do osoby zarządzającej sprawozdawczością GUS w danym podmiocie publicznym (lub innej osoby, której nadano odpowiednie uprawnienia).

W przypadku podmiotów publicznych, który posiadają jednostki podległe lub nadzorowane nieposiadające nr REGON, podmiot ten pozyskuje od nich dane o dostępności i wypełnia jeden raport składający z się z wielu formularzy, czyli tzw. „wieloformularz”. Podmiot publiczny, który nie posiada nr REGON i jednocześnie posiada jednostkę nadrzędną - powinien przekazać do niej wypełniony formularz pobrany ze strony MFiPR z informacjami o dostępności lub uzgodnić z jednostką nadrzędną inny sposób przekazania danych. Każdy podmiot publiczny – niezależnie czy posiada REGON czy nie, jest zobowiązany do publikacji raportu o swojej dostępności do 31 marca 2025 r. na swojej stronie podmiotowej BIP (lub jeśli takiej nie posiada – na swojej stronie internetowej)

Kiedy raportować?

Zgodnie z wymogami, raport o stanie zapewniania dostępności podmiotu publicznego należy złożyć wg. stanu na dzień 1 stycznia 2025 r. w terminie od 2 stycznia 2025 r. do 31 marca 2025 r.   

Okres sprawozdawczy w przeważającej części formularza podmiot przedstawia informacje za okres od 2 stycznia 2021 r. do 1 stycznia 2025 r. Tylko w przypadku informacji o wniesionych do podmiotu wnioskach o zapewnienie dostępności architektonicznej i/lub informacyjno-komunikacyjnej okres sprawozdawczy obejmuje czas od 20 września 2021 r. do 1 stycznia 2025 r., a w przypadku informacji o wniesionych do podmiotu żądań zapewnienia dostępności cyfrowej aplikacji mobilnych obejmuje okres sprawozdawczy dotyczy czasu od 23 czerwca 2021 r. do 1 stycznia 2025 r.  

Raport można edytować wielokrotnie, a jego wzór wraz z instrukcją wypełnienia dostępny jest na stronach ministerstwa funduszy i polityki regionalnej.

- Raport o stanie zapewniania dostępności w Polsce jest sporządzany raz na 4 lata. Pierwszy taki raport musiał być sporządzony do 31 marca 2021 roku. Raport zawiera informacje o dostępności architektonicznej, cyfrowej, informacyjno-komunikacyjnej oraz o dostępie alternatywnym w ujęciu krajowym i w podziale na poszczególne województwa. Przedstawia także informacje na temat dostępności wybranych typów podmiotów publicznych, takich jak szkoły, placówki służby zdrowia czy instytucje kultury – podkreśla gminny koordynator w UM w Kcyni.

Skąd te obowiązki?

Przypomnijmy, 5 lat temu, a dokładnie 14 sierpnia 2019 roku Prezydent RP, Andrzej Duda podpisał tzw. Ustawę o dostępności. Zgodnie z nią, zapewnienie dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami jest obowiązkiem podmiotów publicznych. Ustawa o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami nałożyła na gminy i jednostki organizacyjne szereg zadań związanych z dostosowaniem obiektów do wymogów z niej wynikających.

O ile nowe obiekty projektuje i buduje się już z uwzględnieniem zapisów ustawy, o tyle stare budynki często wymagają ogromnych nakładów finansowych lub w ogólne nie nadają się do przebudowy z uwagi na układ pomieszczeń, technologię wykonania itp. Szczegóły dotyczące rozwiązań projektowych mających na celu dostosowanie budynków do potrzeb osób niepełnosprawnych znajdują się w Rozporządzeniu z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Jednocześnie w zaktualizowanej wersji wytycznych do Programu Dostępność Plus pt. Standardy projektowania budynków dla osób z niepełnosprawnościami opublikowano dodatkowe wskazania, którymi powinni kierować się projektanci. Zostały one rozszerzone m.in. o zalecenia w zakresie antypoślizgowości powierzchni czy wskazanie minimalnych i komfortowych wymiarów dotyczących obrotu wokół własnej osi wózków inwalidzkich różnego typu. Z pewnością proponowane rozwiązania ułatwiają funkcjonowanie osób z różnymi potrzebami. Wdrażane w miarę możliwości, zastępowane mimo wszystko rozwiązaniami alternatywnymi, kiedy jest taka potrzeba.

Dostępność architektoniczna to jedno, drugie to zapewnienie dostępności cyfrowej, a trzecie komunikacyjno- informacyjnej.

- Pamiętać należy, że dostępność każdej instytucji, w tym szkoły, to nie tylko dostępność architektoniczna. Wskazana w Ustawie dostępność informacyjno-komunikacyjna dotyczy tych wszystkich, którzy do budynku się dostali, ale brakuje im dostępu do informacji w środku. Co z tego, że klient głuchy dostanie się do urzędu lub na teren szkoły, jeśli nie będzie mógł się porozumieć z pracownikiem urzędu lub nauczycielem? Dlatego też Ustawa o dostępności nakłada na nas rozliczne wymagania i obowiązki – mówi koordynator dostępności w UM w Kcyni – Dla części osób głuchych język polski jest językiem obcym. Nie rozumieją one informacji na piśmie, potrzebują komunikacji w języku migowym. Osoba słabosłysząca znająca język polski większość spraw szkolnych lub urzędowych załatwi na piśmie. Może mieć jednak potrzebę spotkania np. z wychowawcą bądź konkretnym nauczycielem. Należy więc zadbać o to, by szkoła wyposażona była w pętle indukcyjną, która pozwoli na taki bezpośredni kontakt – dodaje.

W minionym okresie (2021 - 2024 przyp. red.) dostępne były środki m.in. PFRON, po które sięgały placówki i instytucje chcąc poprawić dostępność swoich obiektów. Z takiej możliwości skorzystała szkoła podstawowa w Kcyni. Pozyskana dotacja pozwoliła na zakup tabliczek brajlowskich, pętli indukcyjnej, wyremontowanie podjazdu dla wózków inwalidzkich oraz zamontowanie planów tyflograficznych w obu lokalizacjach placówki. Zakupiono także maty i krzesła ewakuacyjne, które będą mogły być użyte w przypadku zagrożenia miejscowego.

Zachęcamy do zapoznania się z filmem instruktażowym dotyczącym raportowania dostępności w 2025 roku dostępnym na stronie fundusze unijne gov oraz do przystąpienia do prac raportowych.

Ewa Hałas