Odbudowa pomnika Leszka Białego

    Odbudowa pomnika Leszka Białego  
   W 1927 r. dla upamiętnienia 700. rocznicy zbrodni gąsawskiej w parku dworskim w Marcinkowie Górnym koło Gąsawy stanął pomnik księcia Leszka Białego (1186-1227) dłuta artysty-rzeźbiarza Jakuba Juszczyka z Krakowa.

    W 1940 r. hitlerowcy zniszczyli pomnik księcia, który dążył do zjednoczenia ziem polskich w okresie rozbicia dzielnicowego.
    Na początku lat siedemdziesiątych zrodził się konkretny pomysł odbudowy pomnika, a okazją ku temu stały się obchody kopernikowskie na ziemi pałuckiej (500. rocznica urodzin Mikołaja Kopernika). Patronat nad przedsięwzięciem objął ówczesny Powiatowy Komitet Frontu Jedności Narodu (PKFJN).
    23 listopada 1972 r. przy PKFJN powołano Społeczny Komitet Odbudowy Pomnika Leszka Białego. Ustalono ramowy program działania komitetu, podjęto uchwałę. W skład społecznego komitetu weszli: Franciszek Musiał - I sekretarz KP PZPR w Żninie, jako przewodniczący komitetu; Roman Pstrong - przewodniczący Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Żninie, jako zastępca przewodniczącego komitetu; Tadeusz Rzydkowski - zastępca przewodniczącego Prezydium Rady Narodowej w Żninie, jako zastępca przewodniczącego komitetu do spraw koordynacji przedsięwzięcia; Edmund Marosz - kierownik Powiatowego Ośrodka Opieki Społecznej, działacz społeczny, jako sekretarz komitetu. Członkami społecznego komitetu zostali: Zbigniew Antkowiak - kierownik Powiatowego Związku Dróg Lokalnych; Gabriela Gólcz - kierownik Powiatowego Domu Kultury; Bronisław Groszek - sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR; Kazimierz Janus - naczelnik Urzędu Gminy w Gąsawie; Czesław Kawczyński - prezes Oddziału Powiatowego PTTK; Jerzy Kucharski - dyrektor zespołu Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Złotnikach; Waldemar Majtczak - kierownik brygady Usług Leśno-Melioracyjnych Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Cerekwicy; Ewa Małachowska - pracownik Wydziału Oświaty i Kultury; Wincenty Nowak - dyrektor Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Marcinkowie Górnym; Jerzy Pieczyński - podinspektor szkolny; Wincenty Porwisz - dyrektor Wojewódzkiego Zjednoczenia Państwowych Gospodarstw Rolnych w Bydgoszczy; Teresa Rembelska - sekretarz Komitetu Powiatowego PZPR; Jan Szymański - dyrektor Rejonu Eksploatacji Dróg Publicznych w Mogilnie; Józef Świtkowski - kierownik Wydziału Komunikacji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej; Florian Tuczyński - przedstawiciel Komitetu Zakładowego Przedsiębiorstwa Państwowego Gospodarstwa Rolnego w Złotnikach; Andrzej Turostowski - sekretarz Komitetu Gminnego PZPR w Gąsawie; Anna Walczak - prezes Sądu Powiatowego, przewodnicząca Powiatowego Komitetu Frontu Jedności Narodowej; Stefan Zieliński - kierownik Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Powiatowej Rady Narodowej; Leon Żuchowski - kierownik Wydziału Finansowego Prezydium Powiatowej Rady Narodowej; Elżbieta Żurawska - kierownik Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej.
Uroczystość odsłonięcia pomnika zaplanowano na 1 września 1973 roku, w 34. rocznicę wybuchu wojny.
    28 listopada 1972 r. sekretarz Społecznego Komitetu Odbudowy Pomnika i zarazem sekretarz Komitetu Powiatowego Frontu Jedności Narodowej Edmund Marosz przedstawił sprawę jego odbudowy na plenum Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Bydgoszczy.
    30 listopada 1972 r. w Państwowym Gospodarstwie Rolnym w Marcinkowie Górnym odbyło się wyjazdowe posiedzenie Społecznego Komitetu Odbudowy Pomnika. Elżbieta Żurawska przedstawiła historię pomnika zniszczonego przez hitlerowców i postać księcia Leszka Białego oraz motywy jego zamordowania.
    4 stycznia 1973 r. Państwowe Gospodarstwo Rolne w Złotnikach zawarło umowę z Pracownią Sztuk Plastycznych w Toruniu na wykonanie pomnika Leszka Białego. Bezpośrednie wykonanie pomnika zlecono bydgoskiemu artyście-rzeźbiarzowi Rudolfowi Rogattemu. Koszt odbudowy pomnika oszacowano na około 250 tys. zł. Ponadto całe przedsięwzięcie obejmowało: elewację pałacu, zagospodarowanie parku, modernizację dróg dojazdowych, budowę parkingu. Wykonanie wielu prac porządkowych i niefachowych przewidziano w czynie społecznym.  
    9 stycznia wybitny historyk architektury krajobrazu, profesor Politechniki Warszawskiej i Szkoły Głównej Gospodarstw Wiejskiego Ignacy Tłoczek (1902-1982) przesłał Powiatowemu Komitetowi Frontu Jedności Narodu w Żninie najlepsze życzenia za inicjatywę odbudowy pomnika i przez siebie wykonane w 1937 r. amatorskie zdjęcie (format 13x18) pomnika Leszka Białego, które po wykorzystaniu, zgodnie z życzeniem, miało wzbogacić zbiory Żnińskiego Muzeum Regionalnego.
    26 marca 1973 r. model pomnika w skali 1:2 wykonany przez rzeźbiarza Rudolfa Rogattego został zatwierdzony pod względem artystycznym przez Wydział Kultury Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy.
    W kwietniu 1973 r. Żnińskie Towarzystwo Kulturalne podjęło inicjatywę wydania medalu pamiątkowego Leszka Białego. Zwrócono się z prośbą do artysty-rzeźbiarza z Krakowa profesora Jerzego Bandury (1915-1987) - twórcy pomnika na Polu Grunwaldzkim, aby wykonał projekt medalu (koszt projektu 6.000 zł). Zaplanowano odlanie w brązie 150 medali. Medal przedstawia: awers - rękojeść miecza z godłem książąt krakowskich oraz napis: Leszek Biały - Gąsawa 1227-1927-1973; rewers - połączone wyobrażenie głowy orła i Leszka Białego.
    Społeczny Komitet Budowy Pomnika nawiązał też kontakt ze Związkiem Polskich Artystów Plastyków w Krakowie, którego członkiem był przedwojenny twórca pomnika Jakub Juszczyk. Nawiązano też kontakt z rodziną Jakuba Juszczyka, a mianowicie z Marią Juszczyk z Żegocina koło Krakowa, bratanką twórcy.
    8 września 1973 r. w Marcinkowie Górnym Marian Szabela - prezes Sądu Wojewódzkiego i przewodniczący Wojewódzkiego Komitetu Frontu Jedności Narodu w Bydgoszczy dokonał odsłonięcia odbudowanego pomnika Leszka Białego.
    14 września 1973 r. w restauracji "Prasłowiańska" w Gąsawie, odbyło się uroczyste posiedzenie Społecznego Komitetu Odbudowy Pomnika Leszka Białego. Zaproszono 80 osób, w tym artystę-rzeźbiarza Rudolfa Rogattego; murarza z Gąsawy Tadeusza Springera; pomocnika murarza Stefana Piekarskiego; kierownika brygady Antoniego Cieślaka. Na uroczystym posiedzeniu dokonano podsumowania działalności Społecznego Komitetu Odbudowy Pomnika Leszka Białego. Wręczono medale Leszka Białego (otrzymało je 30 osób i instytucji) oraz wyświetlono film "Przeżyjmy to jeszcze raz" Lechosława Balskiego.