Żnińskie wodociągi pracują do dziś na średniowiecznych rurach kanalizacyjnych

Niebywałe odkrycie archeologiczne
    Żnińskie wodociągi pracują do dziś na średniowiecznych rurach kanalizacyjnych!
    W trakcie wykopów pod kolektor w okolicy fundamentów dawnej bramy Toruńskiej w Żninie odkryto średniowieczną sosnową rurę kanalizacyjną, która - zdaniem archeologów - stanowi część do dziś używanej kanalizacji ściekowej obsługującej Stare Miasto. Pisaliśmy kiedyś, że część do dziś funkcjonującej żnińskiej kanalizacji jest starej daty (Pałuki 12/91), nie wiedzieliśmy, że aż tak starej.

    Budowa kolektora ścieków w obrębie Starego Miasta stała się okazją do przeprowadzenia ratowniczych badań archeologicznych. Są to praktycznie pierwsze badania archeologiczne na terenie Starego Miasta. Mimo, iż prace przy budowie kolektora ograniczają zasięg badań archeologicznych, udało się dzięki dobrej organizacji badań dokonać interesujących odkryć.
W trakcie wykopalisk odsłonięto szereg fragmentów zabudowy miasta w rejonie Bramy Toruńskiej. Odkryto też elementy dawnych systemów kanalizacyjnych oraz fundamenty rozporowe przynajmniej dwóch budowli, których funkcje będzie można ustalić po zakończeniu pracy.    

    Żnin został wymieniony po raz pierwszy w bulli papieskiej Innocentego II w 1136 roku.
    Najstarsze ślady osadnictwa na terenie miasta sięgają jednak epoki kamienia (neolitu). Ok. VII-VIII w. n. e. powstał na brzegu Jeziora Dużego niewielki gródek zniszczony na przełomie IX/X w. Jednak osadnictwo gęste wokół Żnina rozwijało się intensywnie od XI w. Położenie Żnina na pograniczu z  Pomorzem pozwala natomiast przypuszczać, że stał się w tym czasie ośrodkiem kasztelańskim oraz opolnym.
    W bulli z 1136 r. Żnin występuje jako centrum tzw. kasztelanii biskupiej grupującej 27 osad oraz jako ośrodek targowy.
    W literaturze historycznej istnieją poglądy, że Żnin w I poł. XII w. otrzymał z inicjatywy biskupa Jakuba fortyfikacje obronne. W opracowaniach historycznych dotyczących Żnina zlokalizowane są również mury miejskie otaczające miasto. Hipotez tych - wg Janusza Ostoja-Zagórskiego - nie udało się jednak potwierdzić.

    W tym tygodniu odkryto szereg przedmiotów codziennego użytku z różnych faz chronologicznych od wczesnego średniowiecza poczynając, do czasów nowożytnych włącznie. Na szczególne wyróżnienie zasługuje odkrycie obok dużej ilości fragmentów naczyń ceramicznych, także wielu przedmiotów wykonanych ze skóry, wśród których jest kolekcja butów skórzanych (ok. 13 par) datowanych na wczesne średniowiecze i na okresy późniejsze.
    Dla potrzeb wystawowych Muzeum Ziemi Pałuckiej pobrane zostały różne fragmenty drewniane konstrukcji późnośredniowiecznych. Udało się także wydobyć dobrze zachowany fragment liczącej ponad 400 lat rury kanalizacyjnej ze Starego Miasta. O ile rury takie znamy z innych ośrodków miejskich tego okresu, o tyle w Żninie udało się również odkryć fragment obejmy metalowej łączącej poszczególne odcinki rur kanalizacyjnych. Jest to niewątpliwie archeologiczna sensacja. Tym większa, że po jej przecięciu okazało się, że stanowi część funkcjonującego do dziś odprowadzenia ścieków.
    Cały materiał zabytkowy uzyskany do tej pory jak ten, który spodziewamy się odnaleźć w trakcie dalszych prac, zostanie zaprezentowany na wystawie, której otwarcie Muzeum Ziemi Pałuckiej przewiduje na drugą połowę września 1993 r.
    Gdy mówimy o organizacji badań, należy wspomnieć o roli, jaką odgrywa tu to muzeum. Osobiste zaangażowanie się dyrektora Andrzeja Rosiaka w prace wykopaliskowe, organizowanie przez niego pracy całej ekipy archeologicznej pozwala na stwierdzenie, iż badania na terenie Starego Miasta w Żninie są pierwszą znaczącą akcją badawczą Muzeum Ziemi Pałuckiej.
    Mam również nadzieję, iż te bardzo interesujące wyniki badań w Żninie zapoczątkują w niedalekiej przyszłości systematyczne badania archeologiczne w obrębie miasta, a zwłaszcza na osadzie targowej usytuowanej na tzw. Ostrowie na pn. wsch. brzegu Jeziora Czaplego w starorzeczu Gąsawki. Muzeum Ziemi Pałuckiej i Polska Akademia Nauk wystąpią do Komitetu Badań Naukowych o przydział odpowiednich środków finansowych.

Maciej Potulny

Pałuki nr 73 (25/1993)