Elżbieta Żurawska - bibliotekarka, kustoszka, inicjatorka, animatorka... (1927 - 1997)

Wybuch II wojny światowej przerwał jej naukę w szkole powszechnej. Będąc jeszcze dzieckiem pracowała u okupanta w charakterze pomocy domowej, dziewczyny do opieki dzieci, ekspedientki, kelnerki i pomocy introligatora. Pod koniec wojny wywieziona do prac przymusowych przy kopaniu okopów. Długoletnia dyrektorka żnińskiej biblioteki, kustoszka Muzeum Ziemi Pałuckiej, filatelistka, współzałożycielka PTTK i Muzeum Ziemi Pałuckiej.

Urodziła się 28 lipca 1927 roku w Żninie, w rodzinie rzemieślniczej. Była córką ślusarza Władysława Herneta (1889-1967) i Marii Hernet (1890-1983) z domu Bąk. Miała braci: Zenona (1921-1984), Jana (1922-2000) i Józefa (1924-2003). 3 stycznia 1957 roku wyszła za mąż za Tadeusza Żurawskiego (1930-2016), pracownika banku. W 1957 roku urodziła córkę, która została nauczycielką biologii.

Wybuch II wojny światowej przerwał jej naukę w szkole powszechnej. Będąc jeszcze dzieckiem pracowała u okupanta w charakterze: pomocy domowej, dziewczyny do opieki dzieci, ekspedientki, kelnerki i pomocy introligatora. 4 lipca 1944 roku została wywieziona do miejscowości Dobre - Ułomie do prac przymusowych przy kopaniu okopów, gdzie przebywała do 15 stycznia 1945 roku.

Po wyzwoleniu Żnina, w lutym 1945 roku zaczęła uczęszczać do Gimnazjum Ogólnokształcącego w Żninie, gdzie zdała tzw. małą maturę, a później do Liceum Handlowego dla Dorosłych w Inowrocławiu, w którym uzyskała świadectwo dojrzałości. Warunki materialne nie pozwoliły jej na podjęcie studiów i 15 maja 1948 roku zaczęła pracować w Starostwie Powiatowym w Żninie w charakterze sekretarza administracyjnego w Referacie Aprowizacji, a następnie w Referacie Handlu. Ówczesne władze powiatowe widząc jej zdolności i zainteresowania w kierunku działalności kulturalno-oświatowej, przeniosły ją na stanowisko kierownika Referatu Kultury w Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Żninie. W tym czasie podjęła starania nad powstaniem Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej oraz Powiatowego Domu Kultury.

Z dniem 1 września 1957 roku na własną prośbę została przeniesiona na stanowisko kierownika Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Żninie, gdzie pracowała do 31 grudnia 1982 roku przechodząc na emeryturę. Przez lata tworzyła sieć bibliotek na terenie powiatu żnińskiego. Otwierała biblioteki wiejskie, filie i punkty biblioteczne. Dla pracowników była nie tylko zwierzchnikiem, ale także przyjaciółką, powierniczką, doradczynią i opiekunką.

Elżbieta Żurawska będąc członkinią Żnińskiego Towarzystwa Kulturalnego z pasją poświęciła się społecznej pracy związanej z popularyzacją pałuckiego regionu. Interesowało ją wszystko co było związane ze Żninem i Pałukami. Zajęła się odtwarzaniem kultury pałuckiej, W latach 60. XX wieku poszukiwała na terenie Pałuk twórców ludowych, otaczając ich opieką. Rejestrowała piosenki i przyśpiewki ludowe. Stworzyła księgozbiór „Pałuki”, który służy badaczom i miłośnikom Żnina i Pałuk. Przez wiele lat przewodniczyła Komisji Ochrony Zabytków, dbając o ich restaurację i odpowiednie wykorzystywanie. Stworzyła szczegółową kartotekę obejmującą zabytki Pałuk i innych regionów Polski.

Była inicjatorką, współorganizatorką i współtwórczynią Żnińskiego Muzeum Regionalnego PTTK w Żninie i jego pierwszą kustoszką. Zabiegała o powstanie pomników i obelisków upamiętniających wielkich żninian - Jędrzeja Śniadeckiego, Jana Śniadeckiego i Klemensa Janickiego. Włożyła dużo serca i pracy w przygotowanie obchodów 700-lecia miasta Żnina w 1963 roku. Była inicjatorką i współautorką z Janiną Konieczyńską publikacji Jędrzej Śniadecki: 1768-1838, bibliografia w wyborze, opracowanej przez Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną, wydanej w 1970 roku przez Żnińskie Towarzystwo Kulturalne. W biuletynie turystyczno-krajoznawczym Pomorza Jantarowe Szlaki nr. 6 (144), 1975 r. opublikowała artykuły: Żnin i Jędrzej Śniadecki oraz Muzeum Regionalne PTTK w Żninie.

Zgromadziła w swoim mieszkaniu zbiory filatelistyczne i sztuki ludowej Pałuk.

W 1954 roku została członkinią PTTK i współzałożycielką Oddziału w Żninie. Była instruktorem krajoznawstwa regionu, społeczną opiekunką zabytków i przewodniczką terenową. Była członkinią Zarządu Okręgu PTTK w Bydgoszczy i władz Oddziału PTTK w Żninie: członkinią oddziałowej komisji rewizyjnej (1954-56), członkinią zarządu oddziału (1959-74) i (1992-96), wiceprezeską oddziału (1974-89), członkinią prezydium zarządu oddziału (1989-92), przewodniczącą oddziałowej komisji krajoznawczej (1966-76) i opieki nad zabytkami (1974-96). Była organizatorką i inicjatorką wielu imprez oddziału, animatorką ruchu kulturalnego, organizatorką wystaw, prelekcji, odczytów, popularyzatorką folkloru pałuckiego i autorką publikacji krajoznawczych.

Za działalność społeczno-zawodową została odznaczona: Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1985), Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, złotą odznaką „Zasłużony Działacz Kultury”, złotą odznaką „Za opiekę nad zabytkami”, złotą odznaką „Zasłużony Działacz Turystyki” (1994), Złotą Honorową Odznaką PTTK, Złotą Honorową Pałucką Odznaką Krajoznawczą, odznaką „25 lat w PTTK” (1981) oraz licznymi medalami: medalem „725-lecia Żnina” - za wybitny wkład w organizację i przebieg obchodów 725-lecia nadania praw miejskich Żninowi, „Za szczególne zasługi dla PTTK” (1985), „Za szczególne zasługi dla miasta i gminy Żnin” (1989), Medalem Wyczółkowskiego (1985), „Za zasługi dla Muzeum Okręgowego w Bydgoszczy” (1988), Medalem Honorowym za Twórczość i Upowszechnianie Kultury oraz medalami jubileuszowymi miast: Kcyni i Szubina.

20 lutego 1997 roku został jej nadany tytuł „Zasłużona dla Gminy Żnin” za osobisty wkład w tworzenie i rozwój sieci bibliotek, gromadzenie ich bogatego księgozbioru oraz działalność na rzecz krzewienia ruchu kulturalnego na terenie gminy Żnin.

Zmarła 21 lutego 1997 roku i została pochowana na cmentarzu parafialnym w Żninie.

Jerzy Szociński

Pałuki 44/2025

Bibliografia 

1. Elżbieta Żurawska, Janina Konieczyńska Jędrzej Śniadecki: 1768-1838, bibliografia w wyborze, Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna w Żninie, Żnińskie Towarzystwo Kulturalne, 1970.

2. Elżbieta Żurawska, Żnin i Jędrzej Śniadecki, Muzeum Regionalne PTTK w Żninie, Biuletyn turystyczno-krajoznawczy Pomorza, Jantarowe Szlaki, nr 6 (144) Gdańsk, 1975.

3. Andrzej Piwoński, Zbigniew Prusak, Irena Stachurska, 70 lat PTK, 45 lat PTTK w Żninie, Żnin, 1999, s. 3-10, 14-20, 49-54.

4. Internet - https://szukam książkipl/SkNewWeb/search?tytul=8 autor =El%C%BCbieta+ (dostęp 30.10.2025).

5. Relacja Celiny Żurawskiej 21.10.2025.