Janusz Księski - filatelista, nauczyciel, działacz kultury i publicysta

W drugiej połowie lat pięćdziesiątych i w latach sześćdziesiątych określano go rzecznikiem prasowym Żnina, gdyż miał umiejętność organizowania kampanii prasowych, wspierających przedsięwzięcia podejmowane przez skupione wokół PTTK środowisko.

Urodził się 31 sierpnia 1930 roku w Dereczynie (powiat Słonim, województwo nowogródzkie). Jego matka, Czesława Księska z domu Malisz (1904 – 1991) była nauczycielką, ojciec Jan Księski (1904 – 1965) – sekretarzem gminy Dereczyn, po wojnie – kierownikiem wydziału gospodarki komunalnej i mieszkaniowej w prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Żninie, a od 1955 roku do śmierci – p. o. dyrektorem Zasadniczej Szkoły Zawodowej w Żninie. Brat Jerzy (1933 – 1995) był dziennikarzem radiowym i poetą. 
W 1954 roku poślubił Zofię z domu Derech (ur. w 1933; nauczycielka języka polskiego), jedyna córka, Joanna Flaczyńska z domu Księska, nauczycielka angielskiego, urodziła się w 1958 roku.
Wojnę spędził w Dereczynie, ucząc się na domowych kompletach i w szkole z obowiązującym językiem białoruskim. W maju 1945 roku wraz z całą rodziną zamieszkał w Żninie i zaczął uczęszczać do Gimnazjum i Liceum w Żninie, które ukończył w 1949 roku. Studiował polonistykę na UAM w Poznaniu, absolutorium uzyskał w 1953 roku, obronił pracę magisterską o prozie Stefana Żeromskiego. 

W czasie dziennikarskiej pracy podczas studiów 

W latach 1953-1964 pracował jako nauczyciel języka polskiego i historii w żnińskim LO, od 1965 do 1967 roku był dyrektorem Powiatowego Domu Kultury w Żninie, od 1967 do 1977 – dyrektorem Wojewódzkiego Domu Kultury w Bydgoszczy, a od 1977 do 1982 roku – wicedyrektorem Wojewódzkiej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Bydgoszczy. 
Jeden ze współzałożycieli  w lipcu 1954 roku oddziału PTTK w Żninie. Od maja 1956 członek zarządu oddziału, od listopada 1959 do marca 1970 – wiceprezes zarządu. Uprawnienia przewodnickie zdobył w 1959 roku, w latach 1965-1968 był prezem Koła Przewodników Oddziału.
W latach 50. opracował plan działań ratowania żnińskiej baszty, a po przeprowadzonym przez miasto remoncie był współtwórcą Muzeum Ziemi Pałuckiej. Zainicjował włączenie Żnina i okolic w Szlak Piastowski i zrealizował tę ideę. Był propagatorem Biskupina jako celu turystycznego polskich szkół i organizował  kadry przewodnickie Biskupina. Współorganizował pierwsze rajdy „Jesień na Pałukach”. Był pomysłodawcą urządzenia obchodów 700 lat miasta Żnina i jednym z ich organizatorów. Inicjował okolicznościowe kasowniki pocztowe, poświęcone Żninowi i Pałukom. Pisał przewodniki po Pałukach i po Żninie. Organizował obozy wędrowne dla żnińskiej młodzieży w górach (m. in. w Tatrach). 
Był współzałożycielem Żnińskiego Towarzystwa Kulturalnego w 1964 roku, opracował statut i wszedł w skład pierwszego zarządu.  
Jeszcze w czasie nauki w LO publikował pierwsze artykuły na łamach „Filatelisty Polskiego” i „Przeglądu Filatelistycznego”. Podczas studiów współpracował z „Głosem Wielkopolskim”, „Expressem Poznańskim” i „Expressem Sportowym”, pełniąc funkcję reportera miejskiego oraz sprawozdawcy sportowego. 
Od lat pięćdziesiątych do osiemdziesiątych publikował w czasopismach: „Życie Literackie”, „Polityka”, „Stolica”, „Szpilki”, „Wiedza i Życie”, „Mówią Wieki”, „Ziemia i Morze”, „Pomorze”, „Nowy Tor”, „Gazeta Pomorska” oraz w polskich i zagranicznych periodykach filatelistycznych. Tematyka tekstów dotyczyła kultury i historii Pałuk, wybitnych synów Żnina: głównie braci Śniadeckich i Janicjusza, obchodów 700 lat miasta Żnina, spraw społecznych i literackich, wypowiadał się na temat programu nauczania języka polskiego, uczestniczył w ogólnopolskich dyskusjach prasowych, prowadził kąciki filatelistyczne.
Określano go rzecznikiem prasowym Żnina, gdyż miał umiejętność organizowania w różnych czasopismach kampanii prasowych, wspierających przedsięwzięcia podejmowane przez skupione wokół PTTK środowisko.
Na emeryturze współpracował z tygodnikiem „Pałuki”, był członkiem redakcji „Żnińskich Zeszytów Historycznych”, gdzie ukazywały się jego artykuły dotyczące życia społecznego i historii Pałuk.

Janusz Księski (z prawej) i Zbigniew Skorwider, połowa lat sześćdziesiątych

Napisał rozdział „Żnin w Polsce Ludowej”, będący częścią monografii „Żnin 700 lat dziejów miasta” i źródłowe artykuły, ukazujące się w opracowaniach historycznych. W prasie publikował fraszki i humoreski oraz anegdoty. W latach dziewięćdziesiątych napisał powieść „Miasteczko niczyje” opartą o wspomnienia i prowadzone zapiski z czasów wojny, która w odcinkach ukazywała się w tygodniku „Pałuki”, a w 2015 roku została wydana jako książka. 
Do Polskiego Związku Filatelistów wstąpił w 1950 roku. W marcu 1958 założył koło PZF w Żninie. W latach 1967-1973 był członkiem Zarządu Okręgu Bydgoskiego PZF, a w latach 1973-1989 – jego prezesem. W latach 1977-1990 wybierany na członka Zarządu Głównego PZF. 
Tematyka ważniejszych zbiorów: Poczta polska powstania wielkopolskiego 1919-1921, Polskie poczty i cenzury wojskowe II wojny światowej 1939-1946, Poczty internowanych podczas II wojny światowej, kolekcjonował też cenzury stanu wojennego. 
Filatelistyczny sędzia konkursowy I klasy. Ekspert w zakresie polskich poczt wojskowych oraz cenzur wojskowych i cywilnych. 
Zmarł 29 lipca 1999 w Bydgoszczy. 

Janusz Księski w roku 1997, fot. Agnieszka Dużyk 
Ważniejsze wyróżnienia i odznaczenia:
* Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
* Brązowy Krzyż Zasługi 
* Złoty Krzyż Zasługi 
* Medal Komisji Edukacji Narodowej
* odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
* medal „Za zasługi dla województwa bydgoskiego”
* Złota Odznaka Honorowa PTTK 
* Złota Odznaka Honorowa PZF
* Złota odznaka „Za Zasługi dla Polskiej Filatelistyki”
* Medal „Za Zasługi dla Rozwoju Publikacji Filatelistycznych” (trzykrotnie): za całokształt 30-letniej działalności publicystycznej poświęconej filatelistyce (1982), za całokształt publikacji badawczych i upowszechniających szeroką wiedzę o filatelistyce (1989) i za redakcję „Biuletynu Informacyjnego” ZO PZF w Bydgoszczy (1995). 

Dominik Księski

6 XII 2025