Pamięć o 17 września 1939 roku. Historia Szubina, Mielca i wysiedlonych rodzin

Pamięć o 17 września 1939 roku. Historia Szubina, Mielca i wysiedlonych rodzin

17 września 1939 roku, w rocznicę napaści Związku Radzieckiego na Polskę, w Muzeum Ziemi Szubińskiej w ramach XXVIII Dni Kultury Chrześcijańskiej odbyło się spotkanie poświęcone wydarzeniom, które na trwałe zapisały się w historii Polski. Wydarzenie było także okazją do przypomnienia losów mieszkańców Ziemi Szubińskiej wysiedlonych podczas II wojny światowej oraz otwarcia wystawy poświęconej fotografowi Jakubowi Szubertowskiemu.

Spotkanie odbyło się z inicjatywy Burmistrza Szubina Mariusza Piotrkowskiego, Prezes Akcji Katolickiej w Szubinie Danuty Siewkowskiej oraz Muzeum Ziemi Szubińskiej. Przybyłych gości powitała dyrektor placówki dr Kamila Czechowska.

17 września – pamięć o sowieckiej agresji

Jednym z ważnych punktów uroczystości było odczytanie fragmentu pamiętnika Jana Jankowskiego. Tekst przedstawił przewodniczący Rady Muzeum Piotr S. Adamczewski. O napaści ZSRR na Polskę mówiła natomiast naczelnik Delegatury w Bydgoszczy Instytutu Pamięci Narodowej Edyta Cisewska.

Data 17 września 1939 roku jest w polskiej pamięci historycznej symbolem kolejnego ciosu zadanego II Rzeczypospolitej. W historiografii określenie „IV rozbiór Polski” bywa używane w odniesieniu do okupacji Polski przez III Rzeszę i ZSRR w następstwie paktu Ribbentrop-Mołotow i jego konsekwencji.

Nieznany fotograf z Mielca

Dopełnieniem spotkania była wystawa „Jakub Szubertowski – nieznany fotograf z Mielca”, przygotowana przez Muzeum Fotografii JADERNÓWKA w Mielcu pod kierunkiem kustosza Janusza Halisza. Ekspozycja powstała w oparciu o zbiory rodziny Szubertowskich oraz Muzeum Ziemi Szubińskiej.

Wystawa przedstawia nie tylko sylwetkę Jakuba Szubertowskiego i jego fotograficzny dorobek, ale również fragment wspólnej historii Szubina i Mielca. Ta historia wiąże się z dramatycznymi losami mieszkańców Wielkopolski podczas II wojny światowej.

Wysiedlenia Polaków z terenów Wielkopolski do Generalnego Gubernatorstwa były elementem niemieckiej polityki masowych deportacji ludności z ziem wcielonych w 1939 roku bezpośrednio do III Rzeszy jako Kraj Warty. Wysiedlanym odbierano domy, gospodarstwa i własność, a ich miejsce zajmowali osadnicy niemieccy, m.in. z krajów nadbałtyckich i Besarabii. Działania te były częścią planu germanizacji zajętych terenów.

Rodzinna historia na tle wojennych losów

Ważnym elementem wydarzenia była rozmowa poświęcona rodzinie Jakuba Szubertowskiego. Zastępca burmistrza Anna Kijowska oraz dyrektor muzeum dr Kamila Czechowska rozmawiały z córkami fotografa – Danutą Siewkowską i prof. Elżbietą Szubertowską.

Rozmowa dotyczyła m.in. Domu Polskiego w Szubinie, losów rodziny Szubertowskich oraz mieszkańców Ziemi Szubińskiej, którzy w czasie wojny zostali wysiedleni do Mielca. Wspomnienia rodzinne i osobiste doświadczenia rozmówczyń pozwoliły spojrzeć na historię nie tylko przez pryzmat dat i wydarzeń, lecz także indywidualnych ludzkich losów.

W dyskusji dotyczącej wysiedleń Polaków do Mielca i Mińska Mazowieckiego głos zabrali również Agnieszka Kończal i Mieczysław Lubawy.

Za tę szczególną lekcję historii Danucie Siewkowskiej i Elżbiecie Szubertowskiej podziękowali burmistrz Mariusz Piotrkowski oraz jego zastępczyni Anna Kijowska. Burmistrz zwrócił uwagę na znaczenie decyzji rodziny Szubertowskich, która po wojennym doświadczeniu wysiedlenia zdecydowała się na powrót do rodzinnego Szubina.

Fotografia jako świadectwo historii

Po zakończeniu części oficjalnej dyrektor Muzeum Ziemi Szubińskiej zaprosiła uczestników do zwiedzania wystawy. Podziękowała muzealniczkom Iwonie Kruk i Sonii Bojewskiej za przygotowanie ekspozycji, która wykorzystuje zarówno plansze z Mielca, jak i materiały pochodzące ze zbiorów rodziny Jakuba Szubertowskiego.

Na wystawie można zobaczyć nawiązania do atelier fotografa, a także aparaty fotograficzne i inne przedmioty związane z wykonywaniem zdjęć. Ekspozycja pozwala więc nie tylko poznać historię rodziny Szubertowskich, ale także przybliża warsztat pracy fotografa z minionej epoki.

Modlitwa za ofiary wojny

W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele władz samorządowych, duchowieństwa, instytucji, szkół i organizacji społecznych, członkowie Rady Muzeum i Akcji Katolickiej, młodzież oraz mieszkańcy.

Obecni byli m.in. ks. kanonik Tadeusz Lesiński, ks. proboszcz Jacek Pawelczyk, przewodniczący Rady Powiatu Nakielskiego Zbigniew Sabaciński wraz z radnymi, radni Rady Miejskiej w Szubinie, przedstawiciele Rady Seniorów, Banku Spółdzielczego, szkół, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, biblioteki oraz organizacji społecznych.

Po części muzealnej uczestnicy przeszli pod pomnik Ofiar Zbrodni Hitlerowskich i Komunistycznych na placu Kościelnym. Tam zapalono znicze pamięci i złożono wiązanki w biało-czerwonych barwach, a ks. dziekan Tadeusz Lesiński poprowadził modlitwę w intencji ofiar II wojny światowej.

Wystawę „Jakub Szubertowski – nieznany fotograf z Mielca” można oglądać w Muzeum Ziemi Szubińskiej do 30 października.

Piotr Bembenek

Galeria: fot. Piotr Bembenek