Pierwszy powojenny rektor KUL-u urodził się w Ryszewku

W Wielki Czwartek, dzień przed męką, Jezus Chrystus ustanowił sakrament kapłaństwa. Ziemia pałucka wydała wielu wybitnych kapłanów. W tym męczenników, których podczas wizyty Ojciec Święty Jan Paweł II ogłosił błogosławionymi. Pisaliśmy o nich w naszym tygodniku bardzo obszernie. Niewielu natomiast wie, że pierwszy po wojnie rektor Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, ksiądz Antoni Słomkowski, urodził się i wychował w Ryszewku (gmina Gąsawa). Organizowanie KUL-u ksiądz Antoni Słomkowski rozpoczął 2 sierpnia 1944 roku. Wielu historyków wyraża opinię, że gdyby uczynił to kilka miesięcy później lub zabrał się do tego dzieła z mniejszą energią i poświęceniem, rząd PRL nie dopuściłby do otwarcia katolickiej uczelni.

    Ksiądz Antoni Słomkowski urodził się 5 grudnia 1900 roku w Ryszewku, jako drugie dziecko Wojciecha i Weroniki (z domu Kończal). Miał dziewięcioro rodzeństwa. Wszyscy byli wychowywani w atmosferze głęboko religijnej, w szacunku do pracy ludzkiej i w umiłowaniu ojczyzny. Antoni od 6 do 11 roku życia chodził do szkoły powszechnej najpierw w Szelejewie a potem w Ryszewie. Od 1912 do 1918 roku uczył się w progimnazjum w Trzemesznie, gdzie ukończył 6 klas, po czym został przyjęty do gimnazjum w Gnieźnie, gdzie uczył się do 1919 roku. Tego samego roku wstąpił do wojska. Nie został jednak przyjęty ze względu na słabe zdrowie. Pomimo to od 1 lipca 1919 roku do 12 października 1920 r. brał udział w ofensywie ukraińskiej i w odwrocie z Białej Rusi. Po zwolnieniu z wojska powrócił do szkoły jako uczeń klasy VIII. Egzamin dojrzałości zdał 4 marca 1921 roku. Do Seminarium Duchownego w Poznaniu wstąpił w roku 1921. Jesienią 1924 roku został skierowany na studia z teologii dogmatycznej na wydziale Teologii Katolickiej Uniwersytetu w Strasburgu. Świadectwa, które otrzymał od przełożonego, są pełne pochwał. W dniu 11 października 1925 roku biskup Stanisław Łukomski udzielił mu święceń kapłańskich w Gnieźnie. Po święceniach podjął dalsze studia w Strasburgu, pracując jednocześnie wśród emigrantów polskich we Francji. W 1928 roku uzyskał doktorat z teologii. Nie poprzestał na tym i podjął dalsze studia w Rzymie.
    Po powrocie do kraju ksiądz Antoni został powołany przez kardynała Augusta Hlonda na pierwszego sekretarza w Przybocznej Kancelarii. W okresie późniejszym ksiądz kardynał powołał go do pracy w seminarium gnieźnieńskim w charakterze profesora filozofii. W maju 1934 roku ksiądz Antoni objął katedrę teologii dogmatycznej na wydziale teologicznym. W tym samym czasie został powołany na stanowisko profesora zwyczajnego. Był bardzo surowy dla studentów, którzy robili u niego doktorat. Wielu zniechęciła ta postawa i rezygnowali. Na wydziale tym pracował do 1939 roku. Od 1935 do 1937 roku pełnił także funkcję prodziekana uniwersytetu. Był także duszpasterzem akademickim.
    Okupacja
    Wybuch drugiej wojny światowej zastał go w Lublinie. Miał dużo szczęścia, bo jako kapłan gnieźnieński, podczas gdy Niemcy aresztowali i mordowali profesorów KUL-u, uzyskał zgodę się na wyjazd do Gniezna. Kiedy się tam zgłosił, nie zastał już biskupa gnieźnieńskiego, błogosławionego (dziś) Michała Kozala, który już został aresztowany. Schronił się u brata Sylwestra w Gąsawie.
    Cierpienie, zarówno to duchowe jak i fizyczne, towarzyszyło księdzu Słomkowskiemu całe życie. Dolegliwością, która była dla niego upokarzająca zarówno w szkole jak i na studiach, było jąkanie. Z tego względu władze seminaryjne zastanawiały się nawet, czy nadaje się do kapłaństwa. Wadę tę udało mu się opanować wielkim wysiłkiem i pracą. Po ofensywie ukraińskiej jego stan był tak ciężki, że lekarze oddzielili go od chorych rokujących nadzieję na wyleczenie. Matka, która dowiedziała się o jego stanie zdrowia, znalazła go wśród trupów i konających. Był prawie zimny, gdy matka zabierała go na prywatną kwaterę. Po dłuższym czasie troskliwej pielęgnacji powrócił do zdrowia. Matka i on sam byli przekonani, że został cudownie uzdrowiony.
    Katolickim Uniwersytetem Lubelskim kierował siedem lat. Głęboko przeżywał nieustanny brak funduszy, ciągle nowe potrzeby związane z utrzymaniem gmachu uniwersytetu, kłopoty materialne profesorów i studentów. W latach pięćdziesiątych zaczęły się ataki polityczne. Zarówno jego jak i pozostałych profesorów nazywano wrogami Polski Ludowej, faszystami... . W roku 1951 został usunięty ze stanowiska rektora i uwięziony. W więzieniu nie oszczędzono mu upokorzenia. Cierpiał też głód. Oficer śledczy, który zauważył, że nie otrzymuje żadnej pomocy materialnej, szydził z niego mówiąc: - Tyle zrobiliście dla kościoła, a co Kościół dla was robi? Z więzienia wrócił bardzo wyczerpany i chory. Po roku 1960 władze państwowe nie dały mu pozwolenia na dalszą pracę dydaktyczną na KUL-u. Nie załamał się jednak. W 1962 roku zainicjował i prowadził przy poparciu księdza prymasa kardynała Stefana Wyszyńskiego, Prymasowskie Studium Życia Wewnętrznego w Warszawie. Założył także ośrodek rekolekcyjny w Kaniach pod Warszawą i w Kiczorach na Orawie. Prowadził wykłady z teologii dogmatycznej i życia wewnętrznego. Całkowicie oddany kościołowi, młodzieży akademickiej, apostolstwu wśród inteligencji. Zmarł po długich cierpieniach w 1982 roku. W ubiegłym roku Katolicki Uniwersytet Lubelski uczcił pamięć pierwszego powojennego rektora uniwersytetu pamiątkową tablicą.

Maria Warda, Pałuki

S2UFLADA