„Raport Habera” w żnińskiej bibliotece czyli poszukiwanie ukrytej kolekcji dzieł kodrąbskiego marszanda

20 maja 2026 r. w Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej w Żninie gościł Karol Soberski – pisarz i dziennikarz z 30-letnim stażem pracy, a przede wszystkim niezależny badacz historii, a od lipca 2024 roku prezes Instytutu Literackiego im. Marii i Franciszka Rubaszewskich.

Dyrektorka biblioteki Beata Czaczyk witając już po raz kolejny prelegenta w żnińskiej książnicy powiedziała, że od ponad 20 lat pan Karol odkrywa tajemnice ziemiaństwa, pałaców i dworów wielkopolskich, a przed słuchaczami odsłoni te związanej w Marianem Haberem – ziemianinem i  marszandem, który w swojej kolekcji zgromadził wiele cennych dzieł sztuki. A okazją do tego była książka Karola Soberskiego „Raport Habera. Śladami ukrytych dzieł sztuki z wielkopolskich pałaców", która ukazała się na rynku wydawniczym w 2025 roku. Przypomnijmy, że w 2021 roku ukazała się część pierwsza pt. „Zagadkowy Kolekcjoner”. Marian Haber – ziemianin, marszand, celebryta”, która stała się bestsellerem. Przez kolejne cztery lata pisarz zbierał kolejne materiały o Marianie Haberze, a że udało mu się pozyskać wiele sensacyjnych informacji i odnalazł wiele cennych i bezcennych dzieł z jego kolekcji, to powstała druga książka poświęcona Maranowi Haberowi – właścicielowi majątku w Kołdrąbiu. - Ta druga część to są moje ostatnie cztery lata poszukiwań, ponieważ w pierwszej części pisałem o jego dziełach sztuki, które Marian Haber zgromadził w Pałacu w Kołdrąbiu, a przez ostatnie cztery lata niektóre z tych dzieł sztuki udało się odnaleźć, Okazało się, Szanowni Państwo, że one   gdzieś w prywatnych domach są i tak naprawdę niektórzy już nawet nie wiedzą, że mają niezwykłe takie rzeczy w domach – usłyszano.

Warto wspomnieć, że patronami Fundacji, której Karol Soberski jest prezesem są jego dziadkowie. - Moja żona uznała, że ocalam od zapomnienia ludzi obcych, a o babci i dziadku nie pamiętam, dlatego stwierdziłem, że instytut będzie nosił imię dziadka i babci. Zresztą moja babcia i dziadek mocno związana ni byli z powiatem żnińskim, ponieważ tutaj mieszkali, tutaj mieszka też rodzeństwo dziadka i babci, dlatego tak kultywuję jej pamięć poprzez właśnie to. To jest mecenas mojego instytutu, dlatego, że pomaga mi wydawać książki – powiedział  pisarz.

Niemal dwugodzinne spotkanie było piękną lekcją historii o wielkopolskim ziemiaństwie, w której przemówiły fakty, fotografie i dokumenty. Na nich autor oparł swoją książkę. Kolekcja, którą zgromadził Marian Haber wywarła na uczestnikach spotkania ogromne wrażenie. W dwupokojowym mieszkaniu na piętrze, które po wojnie zajmował w Poznaniu było jego małe, bezcenne muzeum, w którym przechowywał  to  co udało mu się ocalić. - Marian miał ogromne zbiory. Ciekawostką jest to, że pokojówka nie miała prawa wejść do tych pokoi, żeby je sprzątać. Tutaj tylko przychodził Haber i Haber osobiście sprzątał te wszystkie swoje zbiory – usłyszano.

Wiele dzieł z kolekcji Habera krąży gdzieś po Polsce, a może i po świecie. Gdzie się znajdują – nie wiadomo, ale na pewno gdzieś są. Podobno nawet w prywatnych domach w powiecie żnińskim. - Haber miał na przykład hopla na punkcie portretów trumiennych. Zbierał je do końca życia. Największa kolekcja takich portretów dzisiaj jest w Gnieźnie w  Muzeum Diecezjalnym, ale Haber także miał takich kilkanaście portretów. I po jego śmierci jego brat sprzedał je do Muzeum Narodowego w Poznaniu – usłyszano.

Dowiedziano się, że największą miłością Mariana Habera było Orlątko czyli syn Napoleona Bonaparte i jego zbiorów w kolekcji kodrąbskiego marszanda było najwięcej. - I co jest najciekawsze, tak te zbiory ukrył w 1939 roku, że rzeczywiście ich nie znaleziono - powiedział prelegent i dodał, że w Krakowie mieszka  dziewczyna, która  zbiera wszystko, co jest z wiązane z Orlątkiem (ma największą kolekcję). – Ona twierdzi, że gdyby odnaleźć to, co Haber miał, a Haber pisał listy do Francji, bo chcieli wystawę we Francji zrobić, więc jeśli to wszystko, co pisał, a więc listy, których nie mamy fizycznie dzisiaj, by się odnalazło, to byłaby super sensacja historyczna, ale niestety tego nie ma – usłyszano.

Opowieściom Karola Soberskiego towarzyszyła prezentacja multimedialna, a w niej dokumenty, fotografie, autografy niczym małe dzieła sztuki przeplatane widokami dawnych ziemiańskich pałaców i dworów z którymi związany był Marian Haber. Kiedy zmarł w 1975 roku specjalna komisja weryfikowała wszystkie jego dzieła sztuki, które w poznańskim mieszkaniu zgromadził. Spisano ich 1200 a za 2 miliony złotych jego brat Jan Haber sprzedał je wówczas do Muzeum Narodowego. - I nikt nie jest w stanie powiedzieć, jak on to zrobił, że te wszystkie meble tam do tego mieszkania  trafiły – usłyszano.

Dowiedziano się też, że na YouTubie jest  film z lat 50-tych XX wieku, a w nim główne role grają Franciszek Pieczka i Magdalena Zawadzka. - Film jest troszkę taki dziwny, bo Pieczka jeździ ciężarówką po Poznaniu. I tam mieszkanie Habera to Antykwariat. Jest taka scena, jak Magdalena Zawadzka wchodzi z poziomu ulicy do Antykwariatu – powiedział Karol Soberski i dodał, że to wszystko, co było w tym mieszkaniu Habera, to zostało w tym filmie pokazane. – On z tego żył po wojnie, bo był przymus pracy. On płacił dziewczynom w zakładzie, do którego był przypisany, żeby się podpisywały za niego. Dużo rzeczy z tego mieszkania właśnie można znaleźć w filmach Wojciecha Jerzego Hasa. Nawet jak zmarł w 1975 roku, to jeszcze filmowcy przychodzili do jego brata, do Jana, wypożyczali te rzeczy z jego mieszkania – usłyszano.

Karol Soberski stwierdził, że Marian Haber kryształowy nie był, a podczas II wojny światowej, kiedy wiele osób walczyło o przetrwanie i życie, on handlował dziełami sztuki.  – I powiem Państwu, że dla mnie to było nie do zrozumienia, że w momencie, kiedy są łapanki, kiedy są rozstrzeliwania, ktoś się zajmuje handlem. Ale okazało się, że to było nagminne, powiem Państwu. Mam taką przyjaciółkę, Karolinę Zalewską, historyk sztuki i do niej dzwoniłem po konsultację. I ona mi powiedziała, że to było normalne w czasie wojny, bo wielu właścicieli ziemskich wyjeżdżało z Warszawy gdzieś na prowincję do swoich rodzin i sprzedawali dzieła sztuki. Niemcy dawali glejt polskim antykwariuszom, że np. antykwariaty służyły jako galerie – usłyszano.

Najważniejszą kobietą w życiu Mariana Habera była jego matka i żadna inna jej nie dorównała. Podobno był zaręczony, ale do małżeństwa nigdy nie doszło. – Po napisaniu książki „Zagadkowy kolekcjoner” zadzwoniła do mnie pewna pani z Warszawy i powiedziała mi, że Haber był zaręczony i miał się żenić z siostrą jej babci, ale siostra jej babci dowiedziała się na dwa miesiące przed  ślubem, że Haber ma dziecko i zerwała zaręczyny – usłyszano.

Na początku lipca ukaże się kolejna książka Karola Soberskiego pt. „Bankierzy Tajemnic” i już wiadomo, że będzie to ciekawa pozycja historyczna związana z wielkopolskim ziemiaństwem.

Po spotkaniu w żnińskiej bibliotece można było nabyć książki autora oraz otrzymać dedykację.

Barbara Filipiak