Ród Skórzewskich - cz. 1

Nigdy dotąd nie próbowano spojrzeć całościowo na dzieje rodziny Skórzewskich. Właściciele Lubostronia nie doczekali się nawet noty w Wielkopolskim Słowniku Biograficznym. Najczęściej pamiętano o nadaniu przez obcego monarchę w I poł. XVIII w. tytułu hrabiowskiego; Mariannie Skórzewskiej i jej radości z dostania się pod władzę Fryderyka II podczas pierwszego rozbioru Polski i wybudowaniu przez jej syna, Fryderyka, wspaniałej klasycznej rezydencji w Lubostroniu. Ich patriotyczna działalność - udział w Powstaniu Listopadowym, Wiośnie Ludów, Powstaniu Styczniowym oraz pomoc niesiona powstańcom wielkopolskim pozostawała zawsze w cieniu.

    RÓD
    Lubostroń od 1763 do 1939 r. należał do Skórzewskich, herbu Drogosław. Ród ten wywodził się ze Skórzewa, leżącego kilka kilometrów od Poznania. Na przestrzeni wieków nie odgrywali w Wielkopolsce większego znaczenia. Sytuacja uległa zmianie w wieku XVIII, kiedy zaczęli szybko wzrastać ponad masy szlacheckie. Po wyborze w 1704 r. na tron Polski Stanisława Leszczyńskiego, na arenę polityczną wypłynął
    ANDRZEJ SKÓRZEWSKI
    Jego data i miejsce urodzenia pozostają nieznane, zmarł po 1726 r. Wiadomo, że był synem Gabriela i Marianny z Koszutskich. Posiadał wieś Rogaczewo. W czasie elekcji króla był generałem-majorem wojsk koronnych. 14-krotnie został wybrany marszałkiem sejmiku województw wielkopolskich w Środzie. Na początku 1705 r. był dowódcą 1200-osobowego regimentu piechoty, który województwa wielkopolskie wystawiły dla Leszczyńskiego. Po bitwie połtawskiej uznał Augusta II, ale nadal pozostawał stronnikiem przebywającego na wygnaniu króla. W 1714 r. sejmik średzki, któremu przewodniczył, domagał się szybkiej ewakuacji wojsk saskich. Dwa lata później niezadowolona z ucisku saskiego szlachta, pod jego laską zawiązała 28 czerwca w Środzie konfederację tarnogradzką województwa poznańskiego i kaliskiego. Za tę działalność w odwecie wojska Augusta II złupiły mu dobra. W 1723 r. był posłem na sejm walny, a w 1726 r. został członkiem komisji skarbowej regulującej żołd wojska. Poślubił Dorotę z Chojeńskich, z którą miał synów: Stanisława, Michała, Gabriela, Ignacego, Hieronima, Józefa i Franciszka oraz córki: Rozalię, Mariannę, Annę i Konstancję. Ponadto kilkoro dzieci zmarło w wieku niemowlęcym.
    FRANCISZEK I MARIANNA
    Najmłodszy jego syn Franciszek przyczynił się do wzrostu znaczenia rodu. Wychowany w szkole wojskowej w Dreźnie otrzymał w młodym wieku stopień kapitana, a następnie generała lejtnanta wojsk koronnych. Franciszek Skórzewski ożenił się z Marianną z Ciecierskich, herbu Rawicz, córką Józefa i Anny Malechowskiej.
    Marianna była piękną i bardzo posażną panną. W posagu wniosła klucz margoniński. Hrabia Franciszek dobra powiększył, zawierając umowę 25 lipca 1763 r. o wykupienie od spadkobierców Macieja Gembickiego majętności łabiszyńskiej za 411.820 zł. Wkrótce stał się właścicielem Łabiszyna, Piłatowa, Ostatkowa, Pszczółczyna, Sosnowca, Wałownicy, Oporowa, Smerzyna, Smerzynka, Sumowa, Smolnik, Zamościa, Rud, części Rynarzewa oraz Dąbrówki, Niwek, Górek, Dzięciołowa w województwie łęczyckim. Pokaźna fortuna oraz koligacje rodzinne żony sprawiły, że zaczął odgrywać coraz większą rolę w życiu politycznym w Wielkopolsce.
    Generał wziął aktywny udział w konfederacji barskiej, która na terenie Wielkopolski zaczęła się w maju 1768 r. Akt zawiązania konfederacji pod hasłem obrony niepodległości został ogłoszony 6 czerwca 1768 r. w Gębicach i był skierowany przeciwko wojskom rosyjskim. Na początku września tego roku akcja konfederatów objęła powiat kcyński.
    Na terenie Pałuk do potyczek z wojskami rosyjskimi doszło w okolicach Kcyni, Szubina i Wągrowca. Generalność konfederacji, która zabiegała o pomoc Prus wysłała Franciszka w poselstwie do króla Fryderyka II. Z konfederatami był również związany Józef Wybicki, późniejszy współtwórca legionów we Włoszech i autor słów hymnu narodowego. I on zabiegał w Berlinie o wsparcie. Zachwycał się urodą i walorami umysłu Marianny Skórzewskiej, która pozyskała przyjaźń Fryderyka II, prosiła o radę i pragnęła przy pomocy obcego władcy bronić niepodległości Polski.
    Konfederaci zebrani w województwie malborskim pod laską wojewody Czapskiego wybrali naczelnikiem siły zbrojnej połączonych województw wielkopolskiego i pruskiego generała Franciszka Skórzewskiego. Hrabia własnym sumptem wystawił oddział żołnierzy.
    29 stycznia 1770 r. wracając z Tucholi pułki konfederatów nie posiadające dostatecznego doświadczenia bojowego, liczące około 2500 ludzi, dowodzone m.in. przez pułkownika Pawła Skórzewskiego starły się pod Kcynią z wojskami rosyjskimi generała Czertożyskiego. Bitwa, w której odznaczył się odwagą Józef Wybicki i wyróżnił pułkownik Paweł została przez Polaków przegrana z powodu błędów dowódców, braku dyscypliny oraz tchórzostwa w szeregach konfederatów.
    Działania konfederatów ułatwiły Prusom rozbiór państwa i przyśpieszyły upadek kraju. Fryderyk II do zagarnięcia części ziem Polski sposobił się od dawna. W 1771 r. wysłał tajnego radcę finansów von Brenckenhoffa, który pod pozorem odwiedzin dóbr Skórzewskich dokonał lustracji okolic nadnoteckich i ocenił ich stan. Rok później, na opanowanie całego okręgu nadnoteckiego Prusakom wystarczyło tylko 9 dni (13-21 września). Zajęcie terenu ułatwiło kwaterowanie w niektórych miejscowościach oddziałów pruskich, które zostały wprowadzone w okresie konfederacji barskiej. Marianna Skórzewska tak dalece ufała w szczerość zamiarów Fryderyka II względem Polski, że gdy przyszło do pierwszego podziału Rzeczypospolitej, sama go prosiła, by włości jej pod berło swe dobroczynnie zabrał.
    Generał Franciszek w 1773 r. skończył z działalnością polityczną i wrócił do Margonina. Tego samego roku zmarł na rękach żony i Józefa Wybickiego. W Margoninie został pochowany. Marianna zakończyła żywot w Berlinie i tam spoczęła w kościele św. Jadwigi. Mieli dwie córki: Annę Marię, żonę Stefana Garczyńskiego i Aleksandrę, która poślubiła Augustyna Gorzeńskiego. Spadkobiercą został jedyny syn Fryderyk.

Ryszard Nowicki
Pałuki nr 204 (3/1996)