Katyń - 78 lat od czasu zbrodni

5 marca 1940 roku na wniosek Laurentego Berii Biuro Polityczne KPZR (partii rządzącej Związkiem Radzieckim) podjęło decyzję o "rozpatrzeniu w trybie specjalnym z zastosowaniem kary śmierci przez rozstrzelanie" spraw polskich jeńców wojennych i aresztowanych obywateli państwa polskiego.

Marek Malak, Leszek Jakubowski i Franciszek Szafrański wiosną 2010 roku uroczyście zasadzili dąb dla ppor. Mariana Brossa fot. Remigiusz Konieczka

     Między 3 kwietnia a 19 maja po wydaniu (w trybie zaocznym) wyroków skazujących stracono 14.552 jeńców z trzech obozów: w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie oraz 7.305 aresztowanych - łącznie 21.857 osób. Ta zbrodnia ludobójstwa nosi nazwę zbrodni katyńskiej, jako że tamtejsze masowe groby zostały odkryte najwcześniej - już w kwietniu 1943 roku. O innych grobach - w Miednoje (tam spoczywają jeńcy z Ostaszkowa, których zabijano w Kalininie) i w Charkowie (jeńcy ze Starobielska) - dowiedzieliśmy się w 1990 roku. Nieznane są do dziś miejsca pogrzebania ciał i większość nazwisk 7.305 osób zabranych do stracenia z więzień.
     W 1989 roku Moskwa przyznała się do haniebnej zbrodni. Nie ujawniono jednak jeszcze do dziś wszystkich okoliczności i całej prawdy. Stalinowscy ludobójcy zniszczyli znaczną część polskiej inteligencji. Naród polski poniósł niepowetowaną stratę.
     Wśród ofiar było ponad 30 oficerów rezerwy i policjantów z pałuckiego regionu. Poszli na wojnę 1939 r. bronić ojczyzny, pozostawiając dom i swoje rodziny. Nie dane im było z wojny do Polski wrócić. Spoczęli w białoruskiej, rosyjskiej i ukraińskiej ziemi bez należytego pogrzebu, bez cmentarza.
     Wiele było zbrodni sowieckich w czasie tej wojny. Ta jednak najbardziej porusza nasze dusze perfidią wykonania, obłudą oprawców i tych Polaków, którzy przez 50 lat kłamali na ten temat, makabrycznością kaźni i wielkością straty.
     Sprawiedliwości trzeba choć dziś. Oprawcom uświadomić miarę ich zbrodni. Skłonić głowę nad męczeństwem ofiar. A ukazanie całej prawdy o Katyniu, pokajanie się spadkobierców sowieckiego imperium za tę zbrodnię - to warunek przebaczenia i pojednania narodów polskiego i rosyjskiego.

Józef Marosz
Dominik Księski
Pałuki nr 163 (14/1994)

     Jeńcy z obozu oficerskiego w Kozielsku na Smoleńszczyźnie, którzy zginęli w Katyniu:
     (wszędzie, gdzie wymienione są listy NKWD, chodzi o listy transportów na miejsce straceń przekazane ówczesnemu prezydentowi RP Wojciechowi Jaruzelskiemu przez prezydenta ZSRR Michaiła Gorbaczowa w kwietniu 1990 r.)

Marian Bross

     Marian Bross (2.10.1900 r. - kwiecień 1940 r.); w okresie międzywojennym wiceburmistrz Żnina; adwokat i notariusz; ppor. rezerwy - Oficerska Kadra Okręgu Korpusu VIII Toruń; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; na liście NKWD nr 014 z 4.04.1940 r. pozycja 73.
     Edmund Ciemnoczołowski (8.10.1902 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Rogowie, młodość spędził w Janowcu, nauczyciel; ukończył w 1923 r. Seminarium Nauczycielskie w Gnieźnie i podjął pracę w szkole powszechnej w Gołańczy, gdzie w latach 1930-1938 był kierownikiem; w 1938 r. podjął pracę w Państwowym Liceum Pedagogicznym w Wągrowcu; por. rezerwy 59 pp. 15 DP Armii "Pomorze"; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 3563 znaleziono: legitymację sportową, plakietkę, medalik; na liście NKWD nr 035/3 z 16.04.1940 r. pozycja 70.
     Stanisław Czarliński (10.08.1890 r. - kwiecień 1940 r.); w okresie międzywojennym lekarz medycyny w Żninie; jego kuzyn posiadał majątek Złotniki k. Rogowa; major rezerwy, kadra zapasowa VIII Szpitala Okręgowego Toruń; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 4040 znaleziono: dwa notesy - pamiętniki; na liście NKWD nr 025/1 z 9.04.1940 pozycja 30.
     Eugeniusz Czekotowski (7.09.1893 r. - kwiecień 1940 r.); w okresie międzywojennym lekarz weterynarii w Damasławku; por. rezerwy; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; nazwisko nie figuruje na listach rosyjskich z 1990 r.; jest w książce Jędrzeja Tucholskiego "Mord w Katyniu".
     Edward Hoppe (7.09.1906 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Barcinie; w okresie międzywojennym nauczyciel Gimnazjum im. M. Kopernika w Bydgoszczy; ppor. rezerwy 62 pp 15 DP Armii "Pomorze"; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 3025 w mundurze znaleziono: dwie wizytówki, różaniec, dwie odznaki; na liście rosyjskiego NKWD nr 032/3 z 14.04.1940 r. pozycja 52.
     Włodzimierz Janczakowski (20.06.1904 r. - kwiecień 1940 r.); na krótko przed wybuchem wojny zarządca majątku Hutten-Czapskich w Smogulcu k. Kcyni; por. kawalerii rezerwy 7 PSK Wielkopolskiej Brygady Kawalerii Armii "Poznań"; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; nazwisko nie figuruje na listach rosyjskich z 1990 r. , jest natomiast w książce Jędrzeja Tucholskiego "Mord w Katyniu".
     Ludomir Katafiasz (2.11.1912 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Jaroszewie k. Żnina; rolnik; ppor. kawalerii rezerwy 8 psk Pomorskiej Brygady Kawalerii Armii "Pomorze"; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; na liście NKWD nr 035/4 z 16.04.1940 r. pozycja 37.
     Wacław Kołodziejczak (18.05.1897 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Jaroszewie k. Żnina; rolnik; kapitan - administracja sanitarna 9 Szpitala Okręgowego; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 224 znaleziono: dowód osobisty, metrykę urodzenia w języku niemieckim, trzy obligacje, metrykę ślubu, blok notesowy, list hipoteczny; na liście NKWD (bez numeru) z 2. 04.1940 r. pozycja 99. Wacław Kołodziejczak był tym z oficerów pochodzących z Pałuk, który znalazł się w jednym z pierwszych transportów z Kozielska do Katynia.
     Sylwester Kończak (8.10.1903 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Lipie k. Szamocina; nauczyciel; ukończył w 1926 r. Seminarium Nauczycielskie w Kcyni i był nauczycielem w jednej ze szkół powszechnych w Gnieźnie; por. rezerwy 69 pp 17 DP Armii "Poznań"; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 536 znaleziono: legitymację służbową, kwit, kartkę z napisem: "w razie mojej śmierci zawiadomić Kończak Józefa, Lipa p-ta Sokolec pow. Chodzież"; na liście NKWD nr 017/1 z 4-9.04.1940 r. pozycja 19.
     Jan Kowalczyk (15.03.1904 r. - kwiecień 1940 r.); nauczyciel z Łabiszyna; ppor. rezerwy 84 pp 30DP Armii "Łódź"; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 2474 znaleziono: książeczkę oszczędnościową PKO, metrykę ślubu, odznakę; na liście NKWD nr 040/2 z 20.04.1940 r. pozycja 69.
     Stefan Kowalski (22.11.1906 r. - kwiecień 1940 r.), urodzony w Kcyni; w latach 1924-1929 uczęszczał do Seminarium Nauczycielskiego im. Karola Libelta w Kcyni; otrzymał skierowanie do pracy na Wołyń (m. Piłsudczyzna); por. rezerwy; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; na liście NKWD nr 052/1 z 27.04.1940 r. pozycja 30.
     Adam Lisiecki (18.12.1895 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Janowcu Wlkp.; powstaniec wielkopolski; uczestnik wojny polsko-bolszewickiej 1920 r.; absolwent Uniwersytetu Poznańskiego; nauczyciel, uczył od 1923 r. w gimnazjum pleszewskim, a od 1926 r. w Gimnazjum Humanistycznym w Bydgoszczy; oficer rezerwy; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 283 znaleziono: podanie do komendanta obozu jenieckiego; na liście NKWD nr 052/2 z 27. 04.1940 r. pozycja 19.
     Florian Nowicki (1913 r. - kwiecień 1940 r.); nauczyciel szkoły powszechnej w Barcinie; ppor. rezerwy; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; na liście NKWD nr 052/3 z 27.04. 1940 r. pozycja 24.
     Adam Patenkiewicz (9.09.1897 r. - kwiecień 1940); urodzony w Szubinie; nauczyciel szkoły powszechnej w Legbądzie k. Tucholi; ppor. rezerwy 64 pp 16 DP Armii "Pomorze"; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 3863 znaleziono: w mundurze dwa listy, pocztówkę, różaniec, medalik; na liście NKWD nr 052/1 z 27.04.1940 r. pozycja 54.
     Tadeusz Pietrykowski (14.10.1895 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Gorzycach k. Żnina; później rodzice przeprowadzili się do Kcyni; powstaniec wielkopolski - komendant m. Kcyni; działacz kulturalny, prawnik, bibliofil, publicysta; autor znanej książki "Z przeszłości Kcyni - na 666-lecie założenia miasta 1928"; prezes Sądu Okręgowego w Katowicach; por. rezerwy; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; nazwisko nie figuruje na listach rosyjskich z 1990 r.; jest w książce Jędrzeja Tucholskiego "Mord w Katyniu"; jego brat Wincenty zginął w Starobielsku.
     Józef Pituła (11.03.1903 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Dziewierzewie k. Kcyni; w 1927 r. ukończył Seminarium Nauczycielskie w Kcyni; nauczyciel w Obrze koło Wolsztyna; por. rezerwy; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 3653 znaleziono: w mundurze legitymację służbową, kartę na broń, kartę szczepienia; na liście NKWD nr 035/2 z 16.04.1940 r. pozycja 67.
     Feliks Pogorzelski (5.10.1894 r. - kwiecień 1940 r.); w okresie międzywojennym wicedyrektor Cukrowni "Żnin"; inżynier; kapitan uzbrojenia rezerwy VII DOK Poznań; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych numerem PCK 1448 znaleziono: dwa rozkazy wymarszu, wizytówki, listy z nadawcą J. Pogorzelski Żnin (Poznań) cukrownia; na liście NKWD r 022/2 z 9.04.1940 r. pozycja 58.
     Karol Santarius (24.08.1899 - kwiecień 1940 r.); w latach trzydziestych nauczyciel szkoły powszechnej w Kcyni, później od 1938 r. w Cieszynie na Zaolziu; por. rezerwy 3 psp 21 DPG Górskiej Armii "Kraków"; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 3056 znaleziono: legitymację oficera rezerwy, dwie wizytówki; na liście NKWD nr 029/2 z 13.04.1940 r. pozycja 58.
     Władysław Schmidt (26.07.1890 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Gąsawie; w okresie międzywojennym kupiec - restaurator przy ul. Śniadeckich w Żninie; oficer rezerwy; w 1943 r. zwłok nie zidentyfikowano; na liście NKWD nr 014 z 4.04.1940 r. pozycja 29.
     Roman Święcicki (15.07.1898 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Żernikach k. Janowca Wlkp.; ppor. obserwator rezerwy Bazy Lotniczej nr 3 Poznań; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 550a znaleziono: wizytówkę, fotografię, list, legitymację Virtuti Militari, kartę szczepienia, metrykę chrztu; na liście NKWD nr 017/1 z 4.04.1940 r. pozycja 48.
     Jan Trocki (8.07.1906 r. - kwiecień 1940 r.); w okresie międzywojennym lekarz szkolny w Seminarium Nauczycielskim w Wągrowcu, a od 1937 r. lekarz chirurg w Szpitalu Powiatowym w Koninie; por. rezerwy; w 1943 r. przy zidentyfikowanych zwłokach opatrzonych nr PCK 1190 znaleziono: książkę oficera, kartę mobilizacyjną, kartę na broń, prawo jazdy, dwa listy; na liście NKWD nr 025/3 z 9.04.1940 r. pozycja 10.

Pałuki nr 163 (14/1994)

 

     Jeńcy z obozu oficerskiego w Starobielsku, których ciała prawdopodobnie pochowane są w Charkowie:
     Józef Czerwiński (19.04.1890 r. - kwiecień 1940 r.); z powiatu Szubin; ppor. rezerwy, oficerska kadra VIII OK Toruń; na liście NKWD pozycja 3677.
     Mieczysław Dratwa (26.11.1894 r. - kwiecień 1940 r.); od 1935 r. zamieszkały w Żninie; kapitan artylerii w służbie czynnej 26 pal 26DP Armii "Poznań"; na liście NKWD pozycja 981.
     Gerhard Feige (3.07.1906 r. - kwiecień 1940 r.); w latach trzydziestych urzędnik Wydziału Powiatowego w Żninie, inspektor powiatowy Straży Pożarnych (oficer strażacki); jest notatka, że 17.04.40 r. był wywieziony z obozu; ppor. rezerwy; na liście NKWD pozycja 3449.
     Wincenty Pietrykowski (28.03.1898 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Gorzycach k. Żnina, później rodzice przeprowadzili się do Kcyni; powstaniec wielkopolski; lekarz laryngolog - ordynator Lecznicy Brackiej w Rybniku na Śląsku; por. rezerwy służby zdrowia 504 szpitala polowego; na liście NKWD pozycja 2524.

Pałuki nr 163 (14/1994)

     Policjanci z obozu w Ostaszkowie, straceni w Kalininie (dziś i za carów - Twer), pochowani w Miednoje:

     Marian Cabajewski (27.07.1906 r. - kwiecień 1940 r.); starszy posterunkowy Policji Państwowej - posterunek Mieścisko k. Wągrowca; na liście NKWD nr 037/1 z 20.04.1940 r. pozycja 58.
     Franciszek Idaszak (30.07.1884 r. - kwiecień 1940 r.); starszy posterunkowy Policji Państwowej - posterunek Łabiszyn; na liście NKWD (bez numeru) z 1.04.1940 r. pozycja 28; wywieziony z obozu na śmierć jako jeden z pierwszych.
     Władysław Markowski (2.11.1907 r. - kwiecień 1940 r.); starszy posterunkowy Policji Państwowej Powiatowej Komendy Żnin; na liście NKWD nr 023/3 z 10.04.1940 r. pozycja 36.
     Jan Nikodem (26.06.1900 r. - kwiecień 1940?); starszy posterunkowy Policji Państwowej - posterunek Szubin; nie figuruje na liście z 1990 r.; jest natomiast w książce Jędrzeja Tucholskiego "Mord w Katyniu".
     Jan Pawlak (5.04.1901 r. - kwiecień 1940 r.); posterunkowy Policji Państwowej z Redgoszczy k. Wągrowca; na liście NKWD nr 016/1 z 5-7.04.1940 r. pozycja 83.
     Franciszek Ryżyński (19.08.1879 - kwiecień 1940 r.); przodownik Policji Państwowej - komendant posterunku Wapno; na liście nr 051/1 z 27.04.1940 r. pozycja 30.
     Jan Trafas (28.05.1887 r. - kwiecień 1940 r.); przodownik Policji Państwowej - komendant posterunku Szamocin; na liście NKWD nr 038/3 z 20.04.1940 r. pozycja 19.
     Wincenty Zieliński (26.03.1893 r. - kwiecień 1940 r.); urodzony w Grylewie k. Wągrowca; starszy przodownik Policji Państwowej - komendant posterunku Niechanowo k. Gniezna; na liście NKWD nr 050/2 z 22 kwietnia 1940 r. pozycja 66.

Pałuki nr 163 (14/1994)

Czytaj także:

Ka0SmT